arc/docs/INVOICE_ACCOUNTING_FIX_SCENARIO.md

سناریو کامل رفع مشکل شماره 1: ثبت حسابداری مصرف مستقیم، ضایعات و تولید

خلاصه مشکل

فاکتورهای مصرف مستقیم، ضایعات و تولید هیچ ثبت حسابداری در فاکتور ایجاد نمی‌کنند. ثبت‌های حسابداری فقط در پست حواله انبار انجام می‌شود که می‌تواند منجر به عدم ثبت هزینه/درآمد شود.

---

اطلاعات حساب‌ها از میگریشن

از فایل 20251011_010001_replace_accounts_chart_seed.py:

حساب‌های مربوطه:

1. 70406 - "هزینه ملزومات مصرفی" (Direct Consumption Expense)

   • نوع: هزینه عملیاتی
   • استفاده: برای مصرف مستقیم

2. 70407 - "هزینه کسری و ضایعات کالا" (Waste Expense)

   • نوع: هزینه عملیاتی
   • استفاده: برای ضایعات

3. 10106 - "موجودی کالای در جریان ساخت" (Work In Progress - WIP)

   • نوع: دارایی جاری
   • استفاده: برای تولید (مواد اولیه → WIP → محصول نهایی)

4. 10102 - "موجودی کالا" (Inventory)

   • نوع: دارایی جاری
   • استفاده: برای موجودی کالا

5. 40001 - "بهای تمام شده کالای فروخته شده" (COGS)

   • نوع: بهای تمام شده
   • استفاده: برای COGS

---

سناریو 1: فاکتور مصرف مستقیم (Direct Consumption)

توضیح:

مصرف مستقیم یعنی استفاده از کالا برای اهداف داخلی (مثلاً مصرف ملزومات اداری، مواد اولیه برای تعمیرات، و غیره).

منطق حسابداری:

وقتی کالا از انبار خارج می‌شود:

Dr. هزینه ملزومات مصرفی (70406) - مبلغ بهای تمام‌شده
Cr. موجودی کالا (10102) - مبلغ بهای تمام‌شده

پیاده‌سازی:

در تابع create_invoice برای INVOICE_DIRECT_CONSUMPTION:

elif invoice_type == INVOICE_DIRECT_CONSUMPTION:
    # محاسبه COGS برای خطوط
    # توجه: COGS باید از حواله انبار محاسبه شود (FIFO/Average)
    # اما برای ثبت اولیه در فاکتور، می‌توان از cost_price استفاده کرد
    
    # محاسبه مجموع COGS از خطوط
    total_cogs = Decimal(0)
    for line in lines_input:
        extra_info = line.get("extra_info") or {}
        qty = Decimal(str(line.get("quantity", 0) or 0))
        
        # اولویت: cogs_amount > cost_price > unit_price
        if extra_info.get("cogs_amount") is not None:
            cogs_line = Decimal(str(extra_info.get("cogs_amount")))
        elif extra_info.get("cost_price") is not None:
            cogs_line = qty * Decimal(str(extra_info.get("cost_price")))
        else:
            # fallback: استفاده از unit_price (اگر موجود باشد)
            unit_price = extra_info.get("unit_price")
            if unit_price:
                cogs_line = qty * Decimal(str(unit_price))
            else:
                cogs_line = Decimal(0)
        
        total_cogs += cogs_line
    
    # ثبت حسابداری
    if total_cogs > 0:
        # بدهکار: هزینه مصرف مستقیم
        db.add(DocumentLine(
            document_id=document.id,
            account_id=accounts["direct_consumption"].id,  # 70406
            debit=total_cogs,
            credit=Decimal(0),
            description="هزینه مصرف مستقیم کالا",
        ))
        
        # بستانکار: موجودی کالا
        db.add(DocumentLine(
            document_id=document.id,
            account_id=accounts["inventory"].id,  # 10102
            debit=Decimal(0),
            credit=total_cogs,
            description="خروج کالا از موجودی (مصرف مستقیم)",
        ))

مثال عددی:

فاکتور مصرف مستقیم:

• کالا: کاغذ A4 - 100 برگ
• موجودی: 1000 برگ با بهای تمام‌شده 500,000 ریال
• مصرف: 100 برگ
• COGS: 50,000 ریال (100 * 500)

ثبت حسابداری:

Dr. هزینه ملزومات مصرفی (70406)    50,000
Cr. موجودی کالا (10102)             50,000

---

سناریو 2: فاکتور ضایعات (Waste)

توضیح:

ضایعات یعنی کالاهایی که به دلایل مختلف (خرابی، تاریخ مصرف گذشته، و غیره) از بین رفته‌اند.

منطق حسابداری:

وقتی کالا به عنوان ضایعات از انبار خارج می‌شود:

Dr. هزینه کسری و ضایعات کالا (70407) - مبلغ بهای تمام‌شده
Cr. موجودی کالا (10102) - مبلغ بهای تمام‌شده

پیاده‌سازی:

در تابع create_invoice برای INVOICE_WASTE:

elif invoice_type == INVOICE_WASTE:
    # محاسبه COGS برای خطوط (مشابه مصرف مستقیم)
    total_cogs = Decimal(0)
    for line in lines_input:
        extra_info = line.get("extra_info") or {}
        qty = Decimal(str(line.get("quantity", 0) or 0))
        
        if extra_info.get("cogs_amount") is not None:
            cogs_line = Decimal(str(extra_info.get("cogs_amount")))
        elif extra_info.get("cost_price") is not None:
            cogs_line = qty * Decimal(str(extra_info.get("cost_price")))
        else:
            unit_price = extra_info.get("unit_price")
            if unit_price:
                cogs_line = qty * Decimal(str(unit_price))
            else:
                cogs_line = Decimal(0)
        
        total_cogs += cogs_line
    
    # ثبت حسابداری
    if total_cogs > 0:
        # بدهکار: هزینه ضایعات
        db.add(DocumentLine(
            document_id=document.id,
            account_id=accounts["waste_expense"].id,  # 70407
            debit=total_cogs,
            credit=Decimal(0),
            description="هزینه کسری و ضایعات کالا",
        ))
        
        # بستانکار: موجودی کالا
        db.add(DocumentLine(
            document_id=document.id,
            account_id=accounts["inventory"].id,  # 10102
            debit=Decimal(0),
            credit=total_cogs,
            description="خروج کالا از موجودی (ضایعات)",
        ))

مثال عددی:

فاکتور ضایعات:

• کالا: محصول منقضی شده - 50 عدد
• موجودی: 500 عدد با بهای تمام‌شده 1,000,000 ریال
• ضایعات: 50 عدد
• COGS: 100,000 ریال (50 * 2,000)

ثبت حسابداری:

Dr. هزینه کسری و ضایعات کالا (70407)    100,000
Cr. موجودی کالا (10102)                 100,000

---

سناریو 3: فاکتور تولید (Production)

توضیح:

تولید یعنی تبدیل مواد اولیه به محصول نهایی. این فرآیند شامل دو مرحله است:

1. خروج مواد اولیه از موجودی
2. ورود محصول نهایی به موجودی

منطق حسابداری:

مرحله 1: خروج مواد اولیه (movement: "out")

Dr. موجودی کالای در جریان ساخت (10106) - مبلغ بهای تمام‌شده مواد اولیه
Cr. موجودی کالا (10102) - مبلغ بهای تمام‌شده مواد اولیه

مرحله 2: ورود محصول نهایی (movement: "in")

Dr. موجودی کالا (10102) - مبلغ بهای تمام‌شده محصول نهایی
Cr. موجودی کالای در جریان ساخت (10106) - مبلغ بهای تمام‌شده محصول نهایی

نکته: مبلغ محصول نهایی معمولاً برابر با مجموع هزینه مواد اولیه + هزینه‌های تولید (دستمزد، سربار) است.

پیاده‌سازی:

در تابع create_invoice برای INVOICE_PRODUCTION:

elif invoice_type == INVOICE_PRODUCTION:
    # جداسازی خطوط ورودی و خروجی
    out_lines = [ln for ln in lines_input if (ln.get("extra_info") or {}).get("movement") == "out"]
    in_lines = [ln for ln in lines_input if (ln.get("extra_info") or {}).get("movement") == "in"]
    
    # محاسبه COGS برای مواد اولیه (خروج)
    total_materials_cost = Decimal(0)
    for line in out_lines:
        extra_info = line.get("extra_info") or {}
        qty = Decimal(str(line.get("quantity", 0) or 0))
        
        if extra_info.get("cogs_amount") is not None:
            cogs_line = Decimal(str(extra_info.get("cogs_amount")))
        elif extra_info.get("cost_price") is not None:
            cogs_line = qty * Decimal(str(extra_info.get("cost_price")))
        else:
            unit_price = extra_info.get("unit_price")
            if unit_price:
                cogs_line = qty * Decimal(str(unit_price))
            else:
                cogs_line = Decimal(0)
        
        total_materials_cost += cogs_line
    
    # محاسبه هزینه محصول نهایی (ورود)
    total_finished_cost = Decimal(0)
    for line in in_lines:
        extra_info = line.get("extra_info") or {}
        qty = Decimal(str(line.get("quantity", 0) or 0))
        
        # برای محصول نهایی، cost_price باید شامل مواد اولیه + هزینه‌های تولید باشد
        if extra_info.get("cost_price") is not None:
            cost_line = qty * Decimal(str(extra_info.get("cost_price")))
        elif extra_info.get("unit_price") is not None:
            # اگر cost_price موجود نباشد، از unit_price استفاده می‌کنیم
            cost_line = qty * Decimal(str(extra_info.get("unit_price")))
        else:
            # اگر هیچکدام موجود نباشد، از مجموع هزینه مواد اولیه استفاده می‌کنیم
            cost_line = total_materials_cost if len(in_lines) == 1 else Decimal(0)
        
        total_finished_cost += cost_line
    
    # ثبت حسابداری برای مواد اولیه (خروج)
    if total_materials_cost > 0:
        # بدهکار: WIP
        db.add(DocumentLine(
            document_id=document.id,
            account_id=accounts["wip"].id,  # 10106
            debit=total_materials_cost,
            credit=Decimal(0),
            description="انتقال مواد اولیه به WIP",
        ))
        
        # بستانکار: موجودی کالا
        db.add(DocumentLine(
            document_id=document.id,
            account_id=accounts["inventory"].id,  # 10102
            debit=Decimal(0),
            credit=total_materials_cost,
            description="خروج مواد اولیه از موجودی",
        ))
    
    # ثبت حسابداری برای محصول نهایی (ورود)
    if total_finished_cost > 0:
        # بدهکار: موجودی کالا
        db.add(DocumentLine(
            document_id=document.id,
            account_id=accounts["inventory"].id,  # 10102
            debit=total_finished_cost,
            credit=Decimal(0),
            description="ورود محصول نهایی به موجودی",
        ))
        
        # بستانکار: WIP
        db.add(DocumentLine(
            document_id=document.id,
            account_id=accounts["wip"].id,  # 10106
            debit=Decimal(0),
            credit=total_finished_cost,
            description="انتقال محصول نهایی از WIP",
        ))

مثال عددی:

فاکتور تولید:

• مواد اولیه (خروج):

  • آرد: 100 کیلوگرم با بهای تمام‌شده 500,000 ریال
  • شکر: 20 کیلوگرم با بهای تمام‌شده 100,000 ریال
  • مجموع: 600,000 ریال

• محصول نهایی (ورود):

  • نان: 200 عدد با بهای تمام‌شده 3,500 ریال (شامل مواد اولیه + دستمزد + سربار)
  • مجموع: 700,000 ریال

ثبت حسابداری:

مرحله 1: خروج مواد اولیه

Dr. موجودی کالای در جریان ساخت (10106)    600,000
Cr. موجودی کالا (10102)                   600,000

مرحله 2: ورود محصول نهایی

Dr. موجودی کالا (10102)                    700,000
Cr. موجودی کالای در جریان ساخت (10106)    700,000

نتیجه:

• WIP: 600,000 بدهکار - 700,000 بستانکار = 100,000 بستانکار (زیان تولید)
• موجودی: 600,000 بستانکار - 700,000 بدهکار = 100,000 بدهکار (افزایش موجودی)

نکته: اگر هزینه تولید بیشتر از مواد اولیه باشد، این تفاوت باید از حساب‌های هزینه تولید (دستمزد، سربار) تأمین شود. اما در فاکتور تولید فعلی، این هزینه‌ها در فاکتور ثبت نمی‌شوند و باید در اسناد جداگانه ثبت شوند.

---

نکات مهم پیاده‌سازی

1. محاسبه COGS

اولویت محاسبه COGS:

1. cogs_amount از extra_info (اگر از حواله انبار محاسبه شده باشد)
2. cost_price از extra_info (قیمت تمام‌شده)
3. unit_price از extra_info (قیمت واحد - fallback)

نکته: برای دقت بیشتر، COGS باید از حواله انبار محاسبه شود (FIFO/Average). اما برای ثبت اولیه در فاکتور، می‌توان از cost_price استفاده کرد.

2. بررسی موجودی

قبل از ثبت حسابداری:

• باید بررسی شود که موجودی کافی وجود دارد
• این بررسی در پست حواله انبار انجام می‌شود
• اما در فاکتور، می‌توان هشدار داد

3. هماهنگی با حواله انبار

رویکرد پیشنهادی:

• ثبت حسابداری در فاکتور انجام می‌شود (برای اطمینان از ثبت)
• در پست حواله انبار، COGS دقیق محاسبه می‌شود (FIFO/Average)
• اگر COGS در حواله متفاوت باشد، باید تعدیل انجام شود

یا:

• ثبت حسابداری فقط در پست حواله انبار انجام می‌شود
• اما باید اطمینان حاصل شود که حواله حتماً پست می‌شود

4. پروفرما

برای فاکتورهای پروفرما:

• ثبت حسابداری انجام نمی‌شود (مشابه سایر فاکتورها)
• فقط در فاکتورهای قطعی ثبت می‌شود

---

کد کامل برای اضافه کردن

در تابع create_invoice، بخش ثبت حسابداری (خط 1266-1269):

# Direct consumption / Waste / Production
elif invoice_type in (INVOICE_DIRECT_CONSUMPTION, INVOICE_WASTE, INVOICE_PRODUCTION):
    # برای این انواع، ثبت‌های موجودی و بهای تمام‌شده در فاکتور انجام می‌شود
    # (نه فقط در پست حواله)
    
    if invoice_type == INVOICE_DIRECT_CONSUMPTION:
        # محاسبه COGS
        total_cogs = _extract_cogs_total(lines_input)
        
        if total_cogs > 0:
            # بدهکار: هزینه مصرف مستقیم
            db.add(DocumentLine(
                document_id=document.id,
                account_id=accounts["direct_consumption"].id,
                debit=total_cogs,
                credit=Decimal(0),
                description="هزینه مصرف مستقیم کالا",
            ))
            
            # بستانکار: موجودی کالا
            db.add(DocumentLine(
                document_id=document.id,
                account_id=accounts["inventory"].id,
                debit=Decimal(0),
                credit=total_cogs,
                description="خروج کالا از موجودی (مصرف مستقیم)",
            ))
    
    elif invoice_type == INVOICE_WASTE:
        # محاسبه COGS
        total_cogs = _extract_cogs_total(lines_input)
        
        if total_cogs > 0:
            # بدهکار: هزینه ضایعات
            db.add(DocumentLine(
                document_id=document.id,
                account_id=accounts["waste_expense"].id,
                debit=total_cogs,
                credit=Decimal(0),
                description="هزینه کسری و ضایعات کالا",
            ))
            
            # بستانکار: موجودی کالا
            db.add(DocumentLine(
                document_id=document.id,
                account_id=accounts["inventory"].id,
                debit=Decimal(0),
                credit=total_cogs,
                description="خروج کالا از موجودی (ضایعات)",
            ))
    
    elif invoice_type == INVOICE_PRODUCTION:
        # جداسازی خطوط ورودی و خروجی
        out_lines = [ln for ln in lines_input if (ln.get("extra_info") or {}).get("movement") == "out"]
        in_lines = [ln for ln in lines_input if (ln.get("extra_info") or {}).get("movement") == "in"]
        
        # محاسبه COGS برای مواد اولیه (خروج)
        total_materials_cost = _extract_cogs_total(out_lines)
        
        # محاسبه هزینه محصول نهایی (ورود)
        # برای محصول نهایی، از cost_price استفاده می‌کنیم
        total_finished_cost = Decimal(0)
        for line in in_lines:
            extra_info = line.get("extra_info") or {}
            qty = Decimal(str(line.get("quantity", 0) or 0))
            
            if extra_info.get("cost_price") is not None:
                cost_line = qty * Decimal(str(extra_info.get("cost_price")))
            elif extra_info.get("unit_price") is not None:
                cost_line = qty * Decimal(str(extra_info.get("unit_price")))
            else:
                # fallback: استفاده از مجموع هزینه مواد اولیه
                cost_line = total_materials_cost if len(in_lines) == 1 else Decimal(0)
            
            total_finished_cost += cost_line
        
        # ثبت حسابداری برای مواد اولیه (خروج)
        if total_materials_cost > 0:
            # بدهکار: WIP
            db.add(DocumentLine(
                document_id=document.id,
                account_id=accounts["wip"].id,
                debit=total_materials_cost,
                credit=Decimal(0),
                description="انتقال مواد اولیه به WIP",
            ))
            
            # بستانکار: موجودی کالا
            db.add(DocumentLine(
                document_id=document.id,
                account_id=accounts["inventory"].id,
                debit=Decimal(0),
                credit=total_materials_cost,
                description="خروج مواد اولیه از موجودی",
            ))
        
        # ثبت حسابداری برای محصول نهایی (ورود)
        if total_finished_cost > 0:
            # بدهکار: موجودی کالا
            db.add(DocumentLine(
                document_id=document.id,
                account_id=accounts["inventory"].id,
                debit=total_finished_cost,
                credit=Decimal(0),
                description="ورود محصول نهایی به موجودی",
            ))
            
            # بستانکار: WIP
            db.add(DocumentLine(
                document_id=document.id,
                account_id=accounts["wip"].id,
                debit=Decimal(0),
                credit=total_finished_cost,
                description="انتقال محصول نهایی از WIP",
            ))

---

خلاصه تغییرات

فایل: hesabixAPI/app/services/invoice_service.py

بخش: تابع create_invoice، خط 1266-1269

تغییر:

• به جای pass، منطق ثبت حسابداری برای مصرف مستقیم، ضایعات و تولید اضافه می‌شود

تابع کمکی:

• استفاده از _extract_cogs_total که قبلاً وجود دارد
• این تابع COGS را از خطوط محاسبه می‌کند

---

تست سناریوها

تست 1: مصرف مستقیم

1. ایجاد فاکتور مصرف مستقیم با یک کالا
2. بررسی ثبت حسابداری:
   • بدهکار: 70406
   • بستانکار: 10102
3. بررسی تعادل: بدهکار = بستانکار

تست 2: ضایعات

1. ایجاد فاکتور ضایعات با یک کالا
2. بررسی ثبت حسابداری:
   • بدهکار: 70407
   • بستانکار: 10102
3. بررسی تعادل: بدهکار = بستانکار

تست 3: تولید

1. ایجاد فاکتور تولید با مواد اولیه (out) و محصول نهایی (in)
2. بررسی ثبت حسابداری:
   • خروج مواد: Dr. 10106, Cr. 10102
   • ورود محصول: Dr. 10102, Cr. 10106
3. بررسی تعادل: مجموع بدهکار = مجموع بستانکار

---

تاریخ: 2025-01-XX تهیه کننده: AI Assistant